گروه موسيقي ژوو

میرزاابوالقاسم قزوینی

شادروان ابوالقاسم عارف درشهرستان قزوین متولدودیری نپاییدکه استعدادسرشاروبخصوص لطف صدای اووی رابه مجامع مختلف اعیان واشراف وقت کشانید.

ابوالقاسم عارف چون سری پرشوروطبعی ازاده داشت به کمک صدای دلنشین خود محبوبیت ومعروفیت بسیاریافت وچون ارزش هنرخودراشناخته بوددرسن13سالگی به دنیای موسیقی واردوتحت تعلیم"حاجی صادق خرازی"به تعلیم صداوفراگرفتن اصول علمی موسیقی پرداخت ودراین راه باسرعتی عجیب وقابل ملاحظه پیشرفت تاانجاکه تقریبادرهنرموسیقی به نسبت تحصیل ومطالعه رشدسریعی نمودوبه ساختن تصنیف پرداخت.عارف اولین کسی است که شعروموسیقی رابه صورت"تصنیف"بامضامین بکراجتماعی توام ساخت وبااین ابتکارکه ازنظرروح حساس ومحدودیت های محیت واجتماع بسیارشایان توجه وقابل اهمیت بودبه انعکاس افکارخویش پرداخت وبدین ترتیب طبع سرکش ودموکرات خودرادرهدایت جامعه واشناساختن مردم به حقوق اجتماعی به کارواداشت.

عارف سفری هم به بغدادواستانبول رفت که بعدازدیدن"دارلالحان"ترک تصمیم گرفت به محض بازگشت به ایران بااستفاده ازمشاهدات خودازمایشگاهی جهت تعلیم موسیقی درایران بوجود اورد.ولی ازانجاکه چنین کاری باوضع محیط وموقعیت بخصوص عارف مطابقت نداشت دراجرای این تصمیم توفیقی حاصل نکرد.ولی همیشه رایج نبودن" نت"وعدم اطلاع موسیقیدانان ایرانی رابه اصول علمی موسیقی بزرگترین مصیبت برای موسیقی ایرانی می دانست.ازعارف24تصنیف وچندمارش وسرودبجای مانده است که اشعارانهادردیوانش به چاپ رسیده تصنیف "اوازبهاری"رااودرسال1286شمسی ساخته وبواسطه عشق وعلاقه ای که"حیدرعمواوغلی"به ان اهنگ داشت ان رابه نام وی کرد.

پس ازانکه ندای مشروطه خواهی ازهرسوبلندشدعارف که خودستم هادیده وروحی ازاده داشت به ازادی خواهان پیوست او بیشترازهرکس درتنویرافکاروروشن نمودن اذعان توده مردم درزمان مشروطیت وازادی خواهی ملت ایران اثرگذاشت.

درسالهای اخرعمر غم واندوه اوشدت گرفت ودرهمدان انزواگزیدودرهمانجابدرودحیات گفت. قبروی درصحن ارامگاه بوعلی سینااست وسنگ مرمری برسرقبراونصب کرده اندکه این بیت بران منقوش است:

عمرم گهی به هجروگهی درسفرگذشت

تاریخ زندگی همه دردردسرگذشت

زنده یادجوان بدیع زاده که یکی ازمفاخرموسیقی ملی ایران است درموردعارف دریکی از یادداشت های خودمی نویسد:"عارف رادربسیاری ازمجالسی که درمنزل نظام الدوله خواجه نوری برپابوده می دیدم باپدرم دوستی نزدیکی داشت ومرااقاجوادصدامی کرد.باوجودی که از هنرهیچ کس تعریف وتمجیدنمی کرد شایدازصدای من که بسیارجوان بودم بدش نمی امد چون دراین مجالس به پدرم می گفت:"به اقاجوادبگوکمی هم اوبخواند".وعارف به اصرصرمیزبانش نظام الدوله خواجه نوری که منت زیادی براوداشت وعارف هم متقابلااحترام زیادی به او می گذاشت شروع به خواندن می کرد.اوحتی تصنیفی درمایه سه گاه داردبه نام"افتخارالسلطنه"که همسررسمی خواجه نوری ودخترناصرالدین شاه قاجاربودساخته که مطلع ان چنین است:" افتخارهمه افاقی ومحبوب منی"باوجودی که خوانندگان دیگری که دران مجلس حضور داشتند ازاوازوصدایی بسیاربهتروقویترنسبت به عارف برخورداربودندولی عارف دران مجالس بواسطه اینکه باشوروالتهاب وانقلابی دوچندان می خواند بیشترگل می کرد.

به هرحال پس ازچندی عارف رادرهیچ مکان ویامجلسی ندیدم تااین که درحدودسال 1310 شمسی باعده ای ازدوستان به همدان سفرکرده بودیم ودریکی ازروزهابرای تفریح وتفرج به دره عباس ابادرفته بودیم ودرقهوه خانه ای کنارجوی ابی نشسته بودیم ونوازنده ای به نام حسین ذوقی که بسیارخوب تارمی زددرکنارمابود.کمی دورتربرروی فرشی پیرمردی رادیدیم که به حال خودمشغول بود.حسین ذوقی سازرابرداشت وشروع به نواختن کرد"شور"و"دشتی" می زدومن هم به مقتضای زمان غزلی ازحافظ رامی خواندم وتوجهی به ان پیرمردنداشتم.پس ازچندی صاحب ان قهوه خانه نزدیک ماامدوگفت ان اقایی که انجانشسته خواهش کرده به شما بگویم اگرمیل داریدچنددقیقه ای پیش اوبنشینید ماقبول کردیم وبه طرف ان مردمجهول رفتیم ولی درفاصله دوسه متری وی که رسیدیم تشخیص دادم که عارف است درکنارش نشستیم پیرمردی بودکه چهرهاش پرازچین وچروک وسرووضعی درهم ریخته داشت به طوری که واقعاشناخته نمی شد.اوهمان عارف شاعرازادی خواه وازاده بودکه به این روزافتاده بود.

عارف که زمانی بلندبالاوکمی زشت منظرولی خوش لباس بودودرتهران بودعمامه ای بر سر داشت وپوتین بندداری به پامی کردوعبایی هم بردوشت می انداخت اکنون حال وهواوروزگار دگرداشت.عارف اظهارداشت:"عالم دیگری پیداکردم که اوازوسازوحتی شعرمناسبی ازحافظ شنیدم وادامه دادکه اخیراهم که چندتاصفحه برای من اورده اندکه یکی دوتااوازضربی دربین انهابودکه بدنبدوسپس ازدوصفحه ای که دران زمان خواندم یکی "گرایلی"ودیگری ضربی "دشتی"به نام"جاناهزاران افرین"وگفت نمی دانم بدیع زاده کیست که این اوازضربی راخوانده ودراین لحظه حسین ذوقی بالاخره طاقت نیاوردوبی محاباگفت:"اقاایشان همان بدیع زاده است" ومن بعدازان مجبورشدم خودرابه اومعرفی کردم وبه اوگفتم:"شماهم مرامی شناسیدباعمامه سفید وعباشمارادرتهران می دیدم وباپدرم اشنایی داشتیدوحتی بادایی من مرحوم "سعید الواعظین"اشناودوست بودیدمنجوادپسربدیع المتکلمین هستم عارف یکباره برافروخته شدو گفت:"توفرزنداقابدیع هستی؟!"دراین هنگام بلندشدم وصورت ودست اورابوسیدم وبه اوگفتم تا شماراازنزدیک دیدم شناختم ولی خواهشی دارم شماتصنیفی داریددرمایه دشتی ومن اهنگ ان راکاملاباضرب مخصوص نمی دانم اگرممکن است یک بندان رابخوانیدواوبلافاصله خواهش مراپذیرفت وشروع به خواندن بنداول این تصنیف کردکه چنین است:

گریه کن که گرسیل خون ثمرندارد

ناله ای که نایدزنای دل اثرندارد

این تصنیف رااوبرای کلنل محمدتقی خان پسیان ساخته ودرمشهدکنسرت داده بود.بعدازان عارف نگاه سوزنده ومایوس کننده ای به من کردوگفت:"عارف مرده ومن همان شیخ ابوالقاسم قزوینی هستم.ومن ان بحث راقطع کردم وحسین سازرابرداشت وبازهم درمایه شورودشتی غزلی ازحافظ بااین مطلع خواندم:

خوشترزعیش وصحبت وباغ وبهارچیست

ساقی کجاست کوسبب انتظار چیست

بعدازاتمام اوازازاوخداحافظی کردیم ورفتیم ودیگراوراندیدم تادرسال1312درروزنامه ها خواندم که عارف مرده است.ولی من درهمان سال اورا مرده دیدم."

منبع: شهرآشوب

 اركستر ملل به تالار وزارت كشور مي‌رود

پيمان سلطاني رهبر و سرپرست اركستر ملل

 گفتگو با اكبر گلپايگانی

اكبر گلپايگانی، خواننده‌ی پرآوازه موسيقی ملی ايران، پس از ٢٣ سال ممنوعيت آواز خواندن در ايران، در سن ٧٤ سالگی با اجرای كنسرت در خارج و تهيه آلبوم در داخل كشور، بارديگر به عرصه‌ی موسيقی بازگشته است. هرچند اخيراً برگزاری كنسرت در داخل كشور برای گلپا مجاز شده است، اما او از اين كار امتناع می‌كند.

دويچه وله:  با عرض سلام خدمت آقای اکبر گلپایگانی، خواننده بزرگ آواز ایران، و تشکر فراوان از شما برای این گفتگو با دویچه‌وله، صدای آلمان. آقای گلپایگانی ترانه‌ها و صدای شما صحنه موسیقی ایران را در عرض نیم‌قرن گذشته تا کنون خیلی شکل داده است. شما پس از انقلاب ایران بمدت ۲۳ سال رسما در صحنه موسیقی ظاهر نشدید و حال چندین سال است که در خارج از ایران در کنسرتهایی شرکت کرده‌اید. لطفا از برنامه‌های بعدی‌تان برایمان تعریف کنید.

اكبر گلپايگانى: اولا اجازه بدهید من خدمت همه‌ی ایرانیان، چه در داخل ایران و چه در خارج، سلام عرض کنم. من خوب به عللی ۲۷ـ۲۶ سالی‌ست که در داخل ایران نمی‌توانم کنسرتی داشته باشم. ولی خوب در خارج کنسرتهای مختلفی دارم، در سمینارهای مختلف شرکت کرده‌ام و دکترای افتخاری گرفتم و کنسرتهای زیادی در خارج از کشور داشتم و امیدوارم که بازهم بتوانم ایرانی‌ها را ببینم و خوب، هروقت هم اجازه بدهند، من در اختیارشان هستم. مثل سابق که در گلها کار می‌کردم. شما اگر دقت کنید من یکی از ۴ خواننده‌ی گلهای جاویدان بودم و ۲۷ـ۲۶ سال مجبور بودیم سکوت کنیم. بهرحال، امیدوارم که سلامت باشند و خودم هم باز بتوانم با ورزش خودم را حفظ کنم که همچنان هم دارم اینکار را می‌کنم.

دويچه وله:  شما الان خودتان گفتید که ۲۳ سال در ایران کنسرت برگزار نکردید و اجازه نداشتید کنسرت برگزار کنید. شما علل این نکته را در چه نکاتی می‌توانید ببینید؟

اكبر گلپايگانى: والا، خوب، بهرصورت ما یک شهروند ایرانی هستیم و در ایران هم زندگی می‌کنیم و تابع مقررات اینجا باید باشیم دیگر. وقتی می‌گویند، نخوان! خوب، نباید خواند دیگر.

دويچه وله:  شما آیا اخیرا آلبوم جدیدی عرضه کرده‌اید؟

اكبر گلپايگانى:  بله! من یک آلبوم تازه بنام «دل ای دل» به بازار فرستاده‌ام.

دويچه وله:  می‌توانید بیشتر راجع به این آلبوم جدید‌تان توضیح بدهید؟

اكبر گلپايگانى:  مدتها بود این آهنگهایی که من کار کرده بودم و مانده بود، یعنی من در ۴ـ۳ سال اخیر که مجوز فقط نوار و کاست گرفتم که بتوانم داشته باشم، دوتا آلبوم یکی بنام «مست عشق» و یکی «آوازه‌خوان» و اخیرا هم این آلبوم سوم بنام «یک عمره که دل ای دل/ رمیدی و رماندی/ ای دل» این نوار را به بازار دادم.

دويچه وله:  شما آینده موسیقی ملی ایران را چگونه ارزیابی می‌توانید بکنید؟

اكبر گلپايگانى:  آینده موسیقی ایران مثل ورزش می‌ماند. هیچ فرقی نمی‌کند. موسیقی ایرانی یک کمی مظلوم واقع شده، موسیقی‌ دیگر هم مثل پاپ و جاز و اینها خوب پیشرفت کرده‌اند. در ایران هم پیشرفت کرده‌اند. این موسیقی پاپ و جاز را من خودم هم دوست دارم. به شکل خیلی علمی اگر اجرا بشود، قشنگ است، ولی خوب در موازات آنهم موسيقی کلاسیک و ملی ما باید پیشرفت بکند. همانطور که در سابق هم بود. شما اگر یادتان باشد، در برنامه «گلها» چه برنامه‌هایی بود، چه اساتیدی آنجا بودند، مثل آقای تجویدی، آقای لطف‌اله مجد ، مرحوم صبا، حسین تهرانی، جلیل شهناز که اینها خوب هنرمندهای بی‌نظیری بودند که در برنامه گلها بودند. ما باید اینها را پیدا کنیم و بوسیله همین برنامه گلها و امثال این برنامه‌ها، این هنرمندهای بزرگ پیدا می‌شوند.

دويچه وله:  شما آیا در آینده نزدیک در کشور آلمان یا کشورهای اروپایی کنسرتی برگزار خواهید کرد؟

اكبر گلپايگانى:  احتمالا، احتمالا فکر می‌کنم در انگلستان، فرانسه و البته هنوز راجع به آلمان تصمیم نگرفتم. اما یکسری کنسرتهایی هست که احتمالا یکی از آنها ممکن است در آلمان باشد.

دويچه وله:  آقای اکبر گلپایگانی، در پایان این گفتگو شما چه پیغامی برای شنوندگان فارسی‌زبان در سراسر دنیا دارید؟

اكبر گلپايگانى:  آرزوی سلامت می‌کنم برای تمام ایرانی‌ها. هرجای دنیا که هستند امیدوارم که سلامت‌شان را حفظ کنند و واقعا با ورزش. چون معجزه‌ای که من از ورزش دیدم، اصلا حد و حساب ندارد. سوم، من آرزو می‌کنم این عزیزانی که در خارج هستند، ایرانیانی که در خارج هستند حداقل به بچه‌هایشان نوشتن و خواندن فارسی را یاد بدهند. همزمان با پیشرفتی که در رشته‌های دیگر می‌کنند و زبانهای دیگری که یاد می‌گیرند، خوب ما ایرانی هستیم بالاخره، باید بچه‌هایمان فارسی بنویسند و بچه‌هایمان بتوانند فارسی بخوانند. من در مسافرتهایی که به خارج داشتم و مدتی که در خارج بودم، دیدم که بچه‌های ایرانی کمتر فارسی نوشتن بلدند. این خیلی مهم است، این آرزوی من است. ما ایرانی هستیم. باید نوشتن و خواندن فارسی به فرزندانمان یاد بدهیم.